Strona w trakcie budowy
 
A A A

Kolejny tydzień przynosi — jak zazwyczaj — przegląd wydarzeń z przeszłości. Ograniczamy się w zasadzie do zdarzeń, związanych z nauką, techniką, kulturą — czyli z tym, co naprawdę ważne dla postępu cywilizacji. Zupełnie incydentalnie omawiamy wydarzenia polityczne.

Kryterium wyboru informacji chyba nie istnieje, a w każdym razie jest ogromnie subiektywne. Czasami skupiamy się na faktach jedynie ciekawych, intrygujących albo po prostu zabawnych.

OTO TE FAKTY:

16 MAJA

1850 – Urodził się Johannes von Mikulicz-Radecki. Pewno o nim mało kto pamięta. A to polski chirurg (Jan Mikulicz-Radecki), jeden z najsłynniejszych w swoim czasie.

Innowator w technice operacyjnej, jeden z twórców dzisiejszej chirurgii. Rozwinął metody operacji raka, zwłaszcza narządów układu pokarmowego. Pierwszy zszył sperforowany wrzód żołądka (1885), chirurgicznie przywrócił część przełyku (1886), usunął zezłośliwioną część jelita grubego (1903) i opisał  – nazywaną jego imieniem – chorobę Mikulicza. Ulepszył gastroskop.

Był zwolennikiem i popularyzatorem antyseptyki. Używał maseczki gazowej i był jednym z pierwszych, którzy używali rękawiczek podczas operacji. Żył 55 lat.

Bronisław Malinowski

1942 – W wieku 58 lat zmarł  Bronisław Malinowski, polski antropolog społeczny i ekonomiczny, podróżnik, a także etnolog, religioznawca i socjolog. Stworzył podstawy teorii funkcjonalistycznej oraz tzw. brytyjskiej antropologii społecznej.

Wprowadził nowy styl pracy terenowej, którym było długotrwałe i głębokie zetknięcie z badaną społecznością. W okresie od czerwca 1915 do maja 1916 roku i od października 1917 do października 1918 roku prowadził badania na Wyspach Trobriandzkich, które zaowocowały wieloma pracami teoretycznymi, m.in. Argonauci zachodniego Pacyfiku oraz Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji.

Jego praca Zwyczaj i zbrodnia w społeczności dzikich ma duże znaczenie dla socjologii i antropologii prawa.  W latach II wojny światowej pracował jako profesor na Uniwersytecie Yale w USA.

 

1946 – Po raz pierwszy zademonstrowano rejestrację dźwięku na taśmie magnetycznej – i urządzenie do tego celu służące, magnetofon. Wynalazcą był Amerykanin Jack Mullin.

17 MAJA

1836 – Urodził się Sir Joseph Norman Lockyer, astronom brytyjski, który w 1868 roku odkrył na Słońcu (i nadał mu nazwę) pierwiastek hel. To on także nazwał chromosferą zewnętrzną część okalającej Słońce warstwy. Był autorem hipotez o ewolucji gwiazd.

1954 – W amerykańskich szkołach została zniesiona segregacja rasowa. Pomyśleć: wielu z nas pamięta czasy sprzed tej daty, a wydaje się to tak samo odległe i nie do wyobrażenia, jak niewolnictwo.

Ewolucja człowieka

1967 – Ciemnota ma długi żywot. Dopiero tego dnia (po 42 latach walki!) gubernator stanu Tennessee podpisał ustawę uchylającą haniebne prawo z 1925 r., osławiony Butler Act, zabraniający w tym stanie nauczania o ewolucji. To prawo było podstawą głośnego małpiego procesu nauczyciela Johna Scopesa (1925), który został najpierw skazany przez miejscowy sąd na 100 dolarów grzywny, a potem – w wyniku odwołania – uniewinniony, przy czym podważono same przepisy.

18 MAJA

1891 – Urodził się Rudolf Carnap (zm. 14 września 1970) – wielki niemiecki i amerykański filozof, logik i matematyk, jeden z głównych przedstawicieli pozytywizmu logicznego (neopozytywizmu), współtwórca Koła Wiedeńskiego, uczeń Alberta Einsteina. Autor prac z zakresu filozofii nauki, języka, teorii prawdopodobieństwa, logiki.

W 1930 roku poznał Alfreda Tarskiego podczas jego wykładów w Wiedniu i będąc pod wrażeniem jego teorii modeli i semantycznej teorii prawdy jeszcze tego samego roku złożył mu wizytę w Warszawie.

W roku 1931 Carnap został mianowany profesorem na niemieckim uniwersytecie w Pradze. Tam w 1934 napisał swoją najbardziej znaną pracę Logiczna składnia języka. Słynął z radykalnie lewicowych i pacyfistycznych poglądów, i nie mógł się czuć bezpieczny w Niemczech. W 1935 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych.

Sześć lat później został obywatelem USA. Tu otrzymał propozycję wykładania na Uniwersytecie Kalifornijskim, ale zwlekał z jej przyjęciem do niesławnego końca maccartyzmu, którego był zajadłym przeciwnikiem.

1967 – Nastąpiła legalizacja ludzkiego sztucznego zapłodnienia w Stanach Zjednoczonych, w stanie Oklahoma, podpisana w tym dniu przez gubernatora. Od pierwszych prób tego zabiegu upłynął wiek: pierwsza skuteczna sztuczna inseminacja została wykonana w roku 1866 r. przez dr Jamesa Mariona Simsa, ginekologa nowojorskiego.

Kazimierz Fajans

1976 – Zmarł w wieku 87 lat Kazimierz Fajans, polski fizykochemik działający w Polsce, Niemczech i USA. Współtwórca nauki o promieniotwórczości. Trzykrotny kandydat do Nagrody Nobla.

W 1912 odkrył niezależnie od Fredericka Soddy’ego prawo przesunięć promieniotwórczych (reguła Soddy’ego-Fajansa), które pozwoliło ustalić położenie w układzie okresowym wszystkich znanych pierwiastków promieniotwórczych i przyczyniło się do poznania izotopów pierwiastków. Europę opuścił w ucieczce przed antysemityzmem.

19 MAJA

1571 – Hiszpański podróżnik Miguel López de Legazpi (znany jako El Adelantado i El Viejo (pol. Stary), ur. w 1502 w Zumárraga, zm. 20 sierpnia 1572 roku w Manili) założył Manilę na Filipinach. Przed wyprawą – na rozkaz króla Hiszpanii Filipa II, stąd nazwa archipelagu – był gubernatorem Meksyku.

1906 – Otwarty został Tunel Simploński, wydrążony w masywie Monte Leone na wysokości 634–705 m n.p.m., liczący 19,8 km długości i łączący miasta Brig i Domodossola (Szwajcarię i Włochy). Tunel uważany jest za jedno z większych osiągnięć inżynierii lądowej przełomu stuleci,  a przez blisko 50 lat uważany był za najdłuższy tunel świata.

Lawrence z Arabii

1935 – W wieku 46 lat zginął w wypadku motocyklowym pułkownik Thomas Edward (T. E.) Lawrence, znany szeroko jako „Lawrence z Arabii”, brytyjski archeolog, podróżnik, wojskowy i agent wywiadu. Był drugim z pięciorga nieślubnych dzieci sir Thomasa Chapmana, siódmego baroneta Westmeath, i Sary Junner, guwernantki. Napisał i wydał w 1922 r. wspomnienia wojenne pt. Siedem filarów mądrości (ang. Seven Pillars of Wisdom). Były one inspiracją dla filmu Lawrence z Arabiiz roku 1962.

20 MAJA

Charles Bonnet

1793 – Zmarł Charles Bonnet (ur. 13 marca 1720) – szwajcarski przyrodnik i filozof, członek Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk. Rodzice Bonneta emigrowali z Francji z powodu prześladowań Hugenotów. Studiował prawo i został wybranym sędzią w ojczystym mieście.

Zainteresowania Bonneta dotyczyły też biologii i z czasem poświęcił się jej całkowicie. Dokonał dużego wkładu w rozwój wiedzy o biologii owadów. Jako pierwszy w 1746 opisał partenogenezę (czylidzieworództwo, polega na rozwoju osobników potomnych z komórki jajowej bez udziału plemnika) u mszyc.

 

1913 – Urodził się William R. (Bill) Hewlett, (zm. 12 stycznia 2001) – amerykański wynalazca i organizator przemysłu komputerowego. Współzałożyciel (z Davidem Packardem) Hewlett-Packard Company. Prezes zarządu HP do 1983, kiedy to został wiceprezesem rady dyrektorów spółki. W 1987 otrzymał status dyrektora honorowego, którym pozostał do śmierci. W 1983 prezydent Ronald Reagan przyznał mu National Medal of Science, najwyższe odznaczenie naukowe w USA. Miał niezliczone doktoraty h. c.

 

1939 – Zainaugurowano transatlantycką pocztę lotniczą. Czterosilnikowy samolot PAN American Yankee Clipper odbył lot z Poert Washington, N.Y. do Lizbony w Portugalii.

21 MAJA

1502 – Portugalska ekspedycja pod wodzą João da Nova odkryła Wyspę Świętej Heleny (święta Helena to matka Konstantyna I Wielkiego, cesarza rzymskiego). Jest to wyspa wulkaniczna, położona na Oceanie Atlantyckim, około 1900 km na zachód od południowo-zachodniego wybrzeża Afryki. Stanowi najbardziej ludną (ponad 4000 mieszkańców w roku 2008) część brytyjskiego terytorium zamorskiego. Miejsce zesłania i śmierci Napoleona.

Widok na Park ha-Jarkon w Tel Awiwie

1910 – Nowo wybudowanej (założonej rok wcześniej na peryferiach starożytnego portu morskiego Jafa) żydowskiej osadzie nadano nazwę Tel Awiw. Dziś to drugie co do wielkości miasto Izraela z blisko 400 tysiącami mieszkańców.

1956 – Nad atolem Bikini Amerykanie przeprowadzili pierwszą w historii detonację bomby wodorowej w atmosferze. Pierwszą eksperymentalną eksplozję na atolu Eniwetok wykonano 1 listopada 1952 roku.

22 MAJA

1922 – Uważany za ojca współczesnej klimatyzacji Amerykanin Willis Haviland Carrier (1876 – 1950) – amerykański inżynier i wynalazca (autor ok. 80 patentów), autor podręczników i formuł obliczeniowych, zaprezentował działanie nowego urządzenia chłodniczego ze sprężarką odśrodkową. Od tej pory latem da się żyć (w każdym razie niektórym i gdzieniegdzie)

Załoga Apollo 10: Od lewej: Eugene Cernan, Thomas Stafford i John Young

1969 – Podczas misji Apollo 10 moduł księżycowy Snoopy z dwoma astronautami (Staffordem i Cernanem) na pokładzie odłączył się od modułu dowodzenia i przeleciał 15 km nad powierzchnią Księżyca.

2015 – W Irlandii jako pierwszym kraju na świecie zalegalizowano małżeństwa osób tej samej płciprzez referendum. Według danych z kwietnia 2016 prawo 25 państw traktuje małżeństwa osób tej samej płci na równi z małżeństwami osób różnej płci. Pierwszym krajem, który zalegalizował małżeństwa jednopłciowe była w 2001 roku Holandia.

Wyszperał

Bogdan Miś http://studioopinii.pl/

Wszystkie ilustracje pochodzą z zasobów Wikipedii.

Oceń artykuł
0
0
0
s2sdefault

Dodaj komentarz

CoalaWeb Social Links

Opublikuj: